Kuruyemişler genel olarak ağaç kuruyemişleri (badem, ceviz, fındık, kaju, Antep fıstığı, Brezilya cevizi, pikan cevizi vb.) ve baklagiller sınıfına giren yer fıstığı olarak ikiye ayrılır. 1. Asya: Kuruyemiş Cenneti ve Çeşitliliğin Kalbi Asya, hem kuruyemiş üretiminde hem de tüketiminde küresel bir liderdir. Bölgedeki mutfaklar, kuruyemişleri sadece atıştırmalık olarak değil, yemeklerin ve tatlıların temel bir bileşeni olarak kullanır. Yer Fıstığı: Dünya genelinde en çok tüketilen kuruyemiştir ve Asya, özellikle Çin ve Hindistan, en büyük üretici ve tüketicidir.
  • Çin: Yer fıstığı, Çin mutfağında sıkça kullanılır; stir-fry'lara, soslara (örneğin Kung Pao Chicken'da) ve atıştırmalıklara eklenir. Fıstık ezmesi de popülerdir.
  • Hindistan: Yer fıstığı, chutneylerde, currylerde, poha gibi kahvaltılıklarda ve çeşitli tatlılarda yaygındır.
Kaju: Brezilya ve Hindistan kökenli olup, Vietnam ve Afrika'da da yaygın olarak yetiştirilir. Hindistan, en büyük kaju üreticisi ve ihracatçısıdır.
  • Hindistan: Kaju, Hint mutfağında korma gibi kremalı soslu yemeklerde, pilavlarda, tatlılarda ve atıştırmalıklarda çok kullanılır.
  • Vietnam: Kavrulmuş kaju fıstığı popüler bir atıştırmalıktır.
Badem: Orta Doğu kökenli olup, ABD (Kaliforniya), İspanya ve Avustralya büyük üreticilerdir.
  • Orta Doğu ve Güney Asya: Badem, tatlılarda (baklava, helva), pilavlarda, soslarda ve atıştırmalık olarak yaygındır.
Antep Fıstığı: Orta Doğu'ya özgü olup, İran, ABD ve Türkiye en büyük üreticilerdir.
  • Türkiye ve Orta Doğu: Antep fıstığı, baklava, künefe gibi tatlıların, dondurmaların ve çeşitli hamur işlerinin vazgeçilmezidir. Aynı zamanda atıştırmalık olarak da bolca tüketilir. Gaziantep fıstığı özellikle dünyaca ünlüdür.
Ceviz: Çin ve ABD en büyük ceviz üreticileridir.
  • Çin: Ceviz, hem tatlılarda hem de tuzlu yemeklerde kullanılır. Yüksek tüketimi vardır.
  • Orta Asya/Türkiye: Ceviz, tatlılarda (cevizli sucuk, köme), salatalarda (ezogelin çorbası gibi bazı çorbalarda), hamur işlerinde ve kahvaltıda tüketilir.
Çam Fıstığı: Akdeniz, Orta Doğu ve Asya'da yaygındır.
  • Orta Doğu ve Akdeniz: Pilavlarda, dolmalarda, pestolarda ve bazı et yemeklerinde kullanılır.
2. Avrupa: Gelenekselden Moderne Avrupa'da kuruyemiş tüketimi hem yerel üretimlere hem de küresel ticarete dayanır. Fındık: Türkiye, dünyanın en büyük fındık üreticisi ve ihracatçısıdır. İtalya'daki Piemonte fındığı da ünlüdür.
  • Türkiye ve İtalya: Fındık, özellikle çikolata ve şekerleme endüstrisinde (Nutella gibi çikolatalı fındık kremaları) yaygın olarak kullanılır. Ayrıca atıştırmalık olarak ve tatlılarda da tüketilir.
  • Avrupa Geneli: Keklerde, kurabiyelerde, tatlılarda ve kahvaltı gevreklerinde fındık yaygın olarak kullanılır.
Badem: Özellikle İspanya (Marcona bademi), İtalya ve Yunanistan'da bolca tüketilir.
  • Akdeniz Avrupa'sı: Tatlılarda (turron, marzipan), hamur işlerinde, salatalarda ve badem sütü yapımında kullanılır.
Ceviz: Fransa (Noix de Grenoble) ve İtalya gibi ülkelerde ceviz üretimi ve tüketimi önemlidir.
  • Avrupa Geneli: Keklerde, tatlılarda, salatalarda, peynir tabaklarında ve atıştırmalık olarak yaygındır.
Kestane: Özellikle Güney Avrupa'da (İtalya, Fransa, İspanya, Portekiz) sonbahar ve kış aylarının popüler bir yemişidir.
  • Güney Avrupa: Kavrulmuş olarak, tatlılarda (marron glacé), un olarak (kestane unu ekmek ve tatlılarda), ve bazı et yemeklerinde kullanılır.
3. Kuzey Amerika: Fıstık ve Ağaç Kuruyemişlerinin Gücü Kuzey Amerika, özellikle ABD ve Kanada, hem yer fıstığı hem de çeşitli ağaç kuruyemişlerinin önemli tüketicisidir. Yer Fıstığı: ABD, fıstık ezmesi kültürüyle dünya çapında tanınır.
  • ABD ve Kanada: Fıstık ezmesi ve jöleli sandviçler, fıstık ezmeli kurabiyeler, protein barları ve atıştırmalıklar temel tüketim alanlarıdır. Kavrulmuş fıstık da popüler bir atıştırmalıktır.
Badem: Kaliforniya, dünyanın en büyük badem üreticisidir.
  • ABD ve Kanada: Atıştırmalık olarak, badem sütü, granola, protein barları ve unlu mamullerde yaygın olarak kullanılır. Sağlıklı beslenme trendleriyle popülaritesi artmıştır.
Pikan Cevizi: Kuzey Amerika'ya özgüdür.
  • ABD: Pikan cevizli turta (pecan pie), tatlılarda, kurabiyelerde ve salatalarda sıkça kullanılır.
Ceviz: Kaliforniya ceviz üretimi ile öne çıkar.
  • ABD ve Kanada: Atıştırmalık olarak, salatalarda, unlu mamullerde ve yulaf ezmelerinde yaygındır.
Kaju: Vietnam ve Hindistan'dan ithal edilir.
  • ABD ve Kanada: Atıştırmalık olarak, vegan peynir alternatiflerinde, süt alternatiflerinde ve bazı Asya esintili yemeklerde kullanılır.
4. Güney Amerika: Yerel Çeşitlilik ve Küresel İhracat Güney Amerika, bazı kuruyemişlerin ana vatanı olup, hem yerel tüketim hem de ihracat açısından önemlidir. Brezilya Cevizi: Amazon ormanlarına özgüdür ve Brezilya ile Bolivya en büyük üreticileridir.
  • Brezilya ve Bolivya: Genellikle çiğ veya hafifçe kavrulmuş olarak tüketilir. Sağlıklı atıştırmalık olarak bilinir.
Yer Fıstığı: Güney Amerika'dan köken alır ve bölgede yaygın olarak yetiştirilir ve tüketilir.
  • Brezilya, Arjantin: Çeşitli atıştırmalıklarda, şekerlemelerde (örneğin paçoca gibi Brezilya tatlıları) ve bazı yerel yemeklerde kullanılır.
Kaju: Brezilya, kajunun ana vatanıdır.
  • Brezilya: Taze kaju meyvesi ve kaju fıstığı yaygın olarak tüketilir.
5. Afrika: Hayati Bir Besin Kaynağı Afrika, özellikle yer fıstığı ve kaju gibi kuruyemişlerin hem üretimi hem de beslenme için hayati önem taşıdığı bir kıtadır. Yer Fıstığı: Batı Afrika'da temel bir besin maddesidir.
  • Batı Afrika: Fıstık güveçleri (maafe), çorbalar ve soslar için ana bileşendir. Kavrulmuş fıstık da yaygın bir atıştırmalıktır.
Kaju: Batı Afrika ülkelerinde (Fildişi Sahili, Nijerya) önemli bir tarım ürünüdür ve çoğunlukla işlenmek üzere Asya'ya ihraç edilir. Ancak yerel olarak da tüketilir. Fındık ve Badem: Kuzey Afrika'da, Orta Doğu ve Akdeniz etkileşimi nedeniyle tatlılarda ve atıştırmalıklarda kullanılır. Kuruyemişler, dünyanın dört bir yanındaki insanların beslenme düzeninde önemli bir yere sahiptir. Her kıtanın kendine özgü iklimi ve tarihi, orada yetişen ve tüketilen kuruyemiş çeşitliliğini ve bunların mutfaklardaki kullanım biçimlerini şekillendirmiştir. Bu çeşitlilik, küresel mutfak mirasının zenginliğini gösterir.